De slag op de Zuiderzee 1573 een ommekeer in de 80-jarige oorlog 

Op donderdag 24 september organiseert afdeling 18 van de AWN vereniging van vrijwilligers in de archeologie (waaronder de Archeologische Werkgroep Apeldoorn), in Deventer een lezing over de Slag op de Zuiderzee in 1573 door Michiel Bartels

Het was oorlog in Nederland, koning Filips II eiste in zijn rijk gehoorzaamheid en gaf geen ruimte voor een nieuwe koers. Twee strijdmachten, de opstandelingen in het Noorderkwartier en de troepen van de regering van Alva, stonden tegenover elkaar, te land, maar ook ter zee. De rebellie van de geuzen wankelde maar toch sloten steeds meer Hollandse steden, behalve Amsterdam, zich bij de Opstand aan.
Alva en zijn stadhouder Bossu grepen nietsontziend in. De bevolking van Naarden werd uitgemoord. Haarlem viel na een beleg van vele maanden ten koste van duizenden slachtoffers. Alkmaar kwam onder vuur en overwon op het land de Spanjaarden. Een kolossaal gevecht om de macht op de Zuiderzee was aanstaande. De beslissende slag begon op 11 oktober 1573 en werd voor de kust van Hoorn met meer dan 50 grote schepen uitgevochten. De vloot van de Geuzen won.
Aan de andere zijde van de Zuiderzee, gingen steden als Zutphen en Kampen over naar de Prins van Oranje. Deventer bleef echter Spaansgezind waarvoor de stad later een hoge prijs betaalde. Pas in 1578 werd de stad, na het beleg van Graaf Rennenberg, Staats. De oorlog bracht Deventer weinig goeds. De handel raakte in het slop, de bevolking kwijnde weg. In De Westfriese steden Hoorn, Enkhuizen en Medemblik gebeurde na de verkregen vrijheid het omgekeerde. De handel en daarmee de welvaart steeg tot ongekende hoogte. 

Een selectie van alle bekende historische, militaire, kunsthistorische, archeologische en bouwhistorische aspecten over de Slag op de Zuiderzee komen ter sprake in de lezing. De lezing is daarmee een compilatie van diverse archeologische en historische onderzoeken aangevuld met maritiem onderzoek van afgelopen jaren. Met name op maritiem vlak is gepoogd te ontdekken waar de slag nu exact heeft plaatsgevonden. Ondanks dat de Zuiderzee niet heel groot en vrij ondiep is, is dit nog maar ten dele gelukt. Het smaakt in elk geval naar meer. 

[Afbeeldingen: Slag op de Zuiderzee door Jan Rietschoof 1720]

Michiel Bartels
Michiel Bartels is gemeentelijk archeoloog Hoorn, West-Friesland en Texel en tot 2008 gemeentelijk archeoloog in Deventer.

De lezing vindt plaats op donderdag 24 september om 20.00 uur in Zalencentrum Van Vlotenhof, Johannes van Vlotenlaan 85, 7412 SC Deventer. De toegang is gratis.

AWN afdeling 18 omvat de gemeenten Olst-Wijhe, Deventer, Zutphen, Brummen, Lochem, Voorst, Apeldoorn, Heerde en Epe, en delen van de gemeenten Raalte en Rijssen-Holten.