inside the outside in CODA

banner

Inside the outside in CODA: Richard Tepe aan de vergetelheid ontrukt

In CODA Museum worden deze maand voorbereidingen getroffen voor de nieuwe zomertentoonstelling Inside the outside die op 1 mei opent. Een tentoonstelling met een hoofdrol voor een Apeldoornse fotopionier die te lang onbekend is gebleven maar een plek in de schijnwerpers verdient: Richard Tepe (Amsterdam 1864 - Apeldoorn 1952).

C001476 (1)

Richard Tepe was een van de eerste en belangrijkste natuurfotografen in Nederland. Hij kwam in 1910 in Apeldoorn wonen aan het Sophiapark, vlakbij het station, en maakte hier in de omgeving honderden foto’s van vogels, planten, bossen en landschappen. In de tijd dat hij zijn camera oppakte was er voor het eerst aandacht voor natuurbescherming in Nederland. 

Zijn foto’s hebben daar een belangrijke bijdrage aan geleverd. Tepe werkte nauw samen met Jac P. Thijsse en Eli Heimans. Waar zij al schrijvend en vertellend Nederland bewust maakten van de waarde van de natuur, was het Richard Tepe die de foto’s bij die verhalen leverde. Hun inspanningen om het Naardermeer te redden, waren mede succesvol omdat Tepe liet zien hoe schitterend de natuur daar was.

Tepe experimenteerde en publiceerde over zijn ontdekkingen en werkwijze, bijvoorbeeld in zijn boek De jacht met de camera (1909). Hij wist dat als hij als fotograaf werkelijk in de natuur wilde doordringen, onvoorwaardelijke toewijding vereist was. Diezelfde liefde en vasthoudendheid zien we bij de hedendaagse kunstenaars en fotografen in Inside the outside. Maar zij brengen met hun werk niet alleen de schoonheid van de natuur in beeld, ze onderzoeken ook hoe we ons verhouden tot de natuur en hoe de mens met de natuur omgaat. Ze zijn zich ervan bewust dat de verhouding tussen mens en natuur in de afgelopen honderd jaar door menselijk toedoen ernstig verstoord is geraakt.

Die verstoring was er in Tepe’s tijd nog niet. Althans, men was zich daarvan nog nauwelijks bewust. Rond 1920 maakte hij in opdracht van de het gemeentelijk Grondbedrijf een uitgebreide serie van meer dan 120 foto’s van het landgoed Berg en Bosch, vlak voordat dit gebied werd ontwikkeld tot de huidige wijk. In die prachtige foto’s zien we hoe de westkant van Apeldoorn, eeuwenlang de armere kant van de stad, verandert in de rijke kant. Op de foto’s van Tepe zien we ook die tegenstelling: enerzijds verbeeldt hij de aanleg van een parkachtige villawijk en anderzijds toont hij de arme Apeldoorners die daar hout sprokkelen of bessen te plukken. Niet voor hun plezier, maar voor hun levensonderhoud. In opdracht van CODA is fotograaf Ellen Kooi opnieuw de natuur ten westen van Apeldoorn ingetrokken om daar, net als Tepe een eeuw geleden, vast te leggen wat zij zag. Het resultaat is even schitterende als verrassende serie foto’s van het tegenwoordige Berg en Bos.

Ellen Kooi - 2

(foto: Ellen Kooi)

In de tentoonstelling zal niet alleen het analoge werk van Richard Tepe te zien zijn, maar ook hedendaagse installaties, projecties en een stop-motion films maken deel uit van Inside the outside. De grenzen van de fotografie zijn inmiddels zo ver opgerekt, dat we spreken van ‘lens-based media’ (beelden die tot stand komen via en met de cameralens). Er zijn indrukwekkende hedendaagse kunstwerken te bewonderen, zoals de monumentale zwart-wit landschappen van Awoiska van der Molen en Erwin Olaf. Andere kunstenaars zoals Jaap Scheeren of Natascha Libbert houden ons een confronterende spiegel voor. We komen oog in oog te staan met uitgestorven planten en dieren die door Alexandra Hunts zijn gereconstrueerd en vastgelegd.

De originele serie foto’s die Tepe maakte van Berg en Bosch veilig bewaard in het depot van CODA Archief. De foto’s zijn online te bekijken in de CODA Beeldbank. Daar zijn naast de foto’s van Tepe nog zo’n 50.000 foto’s van Apeldoorn in vroeger tijden opgenomen.

>> Lees meer op de website van CODA